Maria ma już 50 lat

Jej praca ma ogromne znaczenie dla zdrowia ludzi na całym świecie, a wieloletnia działalność to dowód na wysoką jakość polskich osiągnięć w dziedzinie technologii jądrowych. 50-lecie reaktora to moment, aby przypomnieć o jego wkładzie w światową naukę i medycynę oraz o roli, jaką będzie odgrywać w przyszłości.

Powstanie i początki reaktora

Projekt reaktora MARIA narodził się w latach 60. XX wieku, gdy zaplanowano budowę nowego obiektu w Świerku. Nazwany na cześć dwukrotnej noblistki, Marii Skłodowskiej-Curie, reaktor miał być w pełni polską konstrukcją. W przeciwieństwie do swojego poprzednika, reaktora EWA, który powstał w ramach współpracy ze Związkiem Radzieckim, MARIA była efektem pracy polskich inżynierów i naukowców. Budowę rozpoczęto w 1970 roku, a pierwszy stan krytyczny reaktor osiągnął 18 grudnia 1974 roku.

Budowa, modernizacje i bezpieczeństwo

MARIA to reaktor o konstrukcji kanałowo-basenowej, co oznacza, że jego rdzeń jest zanurzony w siedmiometrowym basenie wodnym, który pełni funkcję osłony biologicznej. W rdzeniu znajdują się kanały paliwowe wypełnione uranem-235 oraz elementy służące do produkcji izotopów promieniotwórczych. Mimo skomplikowanej konstrukcji istotnym elementem bezpieczeństwa są pręty sterujące, które pozwalają na precyzyjną kontrolę reakcji rozszczepienia jądrowego.

Bezpieczeństwo było jednym z priorytetów podczas projektowania reaktora, a w ciągu pięciu dekad pracy MARIA przeszła wiele modernizacji. Najważniejsze zmiany zaszły po awarii w Czarnobylu w 1986 roku. Wprowadzono wówczas nowe systemy ochrony, m.in. układ zalewania kanałów paliwowych. W latach 2000-2014 przeprowadzono proces konwersji paliwa na niskowzbogacony uran, co zwiększyło poziom bezpieczeństwa, a w 2023 roku zakończono kolejne modernizacje, pozwalające na bezpieczną pracę reaktora przez następne dekady.

Produkcja radioizotopów i badania naukowe

Główną misją reaktora MARIA jest produkcja radioizotopów, takich jak jod-131, molibden-99 czy lutet-177, które są wykorzystywane w diagnostyce i leczeniu chorób nowotworowych, a także w przemyśle. Proces ten polega na napromienianiu materiałów tarczowych, które pod wpływem promieniowania neutronowego zamieniają się w radioaktywne izotopy. Dzięki tej działalności MARIA pomaga setkom tysięcy pacjentów rocznie, dostarczając kluczowe składniki do produkcji radiofarmaceutyków.

Reaktor MARIA to również narzędzie do badań nad wpływem promieniowania na materiały. Dzięki możliwości osiągania wysokich temperatur oraz intensywnego strumienia neutronów badacze mogą symulować kilkadziesiąt lat pracy reaktora energetycznego w ciągu kilku miesięcy. A to pozwala na testowanie nowych rozwiązań dla przemysłu energetycznego.

Wyzwania i przyszłość

Mimo że MARIA ma już 50 lat, jej przyszłość wygląda obiecująco. Dzięki ciągłym modernizacjom reaktor pozostaje jednym z najnowocześniejszych w Europie. Narodowe Centrum Badań Jądrowych (NCBJ), które zarządza reaktorem, planuje utrzymanie jego działalności co najmniej do lat 50. XXI wieku. Co więcej, istnieją plany budowy nowego reaktora wysokotemperaturowego chłodzonego gazem, który mógłby wspierać rozwój energetyki jądrowej w Polsce.

MARIA, jako symbol polskiej myśli technicznej i naukowej, jest przykładem, jak istotna może być współpraca nauki z przemysłem i medycyną. Jej półwieczne osiągnięcia są dowodem na to, że Polska może odgrywać ważną rolę na międzynarodowej arenie badań jądrowych. A wkład MARII w rozwój technologii pozostanie niezapomniany przez kolejne pokolenia. 

Czytaj także: