Matura z polskiego 2026. Polonista z Otwocka: szkoła uczy zdawać egzamin, a nie rozumieć literaturę

Właśnie rozpoczęły się egzaminy maturalne. Jednym z pierwszych i najważniejszych był język polski na poziomie podstawowym. To obowiązkowy test dla wszystkich absolwentów szkół średnich. Maturzyści odpowiadali na pytania, które sprawdzały czytanie ze zrozumieniem, analizowali teksty kultury, musieli wykazać się znajomością lektur i pisali wypracowanie. 

Co było w arkuszu? 

W tegorocznym arkuszu były pytania o internet, wiadomości cyfrowe i przechowywanie informacji. Maturzyści musieli też odwołać się do literatury i wiedzy z lekcji języka polskiego. W części literackiej były m.in. „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, „Rok 1984” George’a Orwella, „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego, „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza, „Antygona” Sofoklesa, pieśni Jana Kochanowskiego, „Pieśń o Rolandzie” oraz „Lalka i perły” Olgi Tokarczuk. 

Najwięcej punktów można było dostać za wypracowanie, aż 35 z 60. Maturzyści mieli do wyboru dwa tematy. Pierwszy: „Wpływ pracy na człowieka i otaczającą go rzeczywistość” , a drugi „Kiedy dla człowieka jest ważne, jak postrzegają go inni”.

Tu maturzyści mogli stracić punkty

Dr Jarosław Wowak, nauczyciel języka polskiego i niemieckiego związany z Zespołem Szkół nr 2 „Nukleonik” w Otwocku oraz LVIII LO im. K.K. Baczyńskiego w Warszawie, komentuje tegoroczną maturę z języka polskiego. Jego zdaniem egzamin był łatwiejszy niż rok temu, a tematy wypracowań były proste, choć jeden z nich wymagał od maturzystów szczególnej uwagi. 

Według otwockiego nauczyciela pierwszy temat mógł wydawać się maturzystom najłatwiejszy. Praca to motyw dobrze znany ze szkoły, więc dało się go powiązać z różnymi bohaterami literackimi, jak np. Rzeckim z „Lalki”. Jarosław Wowak zaznacza jednak, że tu łatwo było wpaść w pułapkę. Nie wystarczyło napisać tylko o tym, jak praca zmienia człowieka. Trzeba było też pokazać, jaki ma wpływ na jego otoczenie. Kto pominął tę drugą część, mógł stracić punkty. 

Z kolei drugi temat dotyczył tego, kiedy człowiek zaczyna przejmować się opinią innych. Maturzyści mogli pisać o sytuacjach, w których ważne stają się uznanie, akceptacja, ocena otoczenia albo lęk przed odrzuceniem. Na liczbę punktów wpływa jednak nie tylko treść wypracowania, lecz także język, styl, interpunkcja i ortografia. Zdaniem nauczycieli można się spodziewać, że w tym roku zdawalność matury z języka polskiego będzie wysoka. 

Czy szkoła uczy literatury, czy tylko matury? 

Polonista Jarosław Wowak zwraca uwagę, że egzamin z języka polskiego nie jest tylko sprawdzianem wiedzy uczniów. Jego zdaniem egzamin po raz kolejny odsłania różnicę między tym, czego uczniowie uczą się w szkole, a tym, czego później wymaga się od nich na maturze. – W wielu szkołach niestety brakuje czasu na interpretację tekstów. Zamiast tego dominuje „przerabianie” materiału i ćwiczenie pisania wypracowań pod egzami. W efekcie uczniowie uczą się zdawać egzamin, a nie rozumieć literaturę. To problem systemowy, który matura tylko uwidacznia – podkreśla Wowak z „Nukleonika”. 

Zdaniem polonisty szkoła próbuje obecnie pogodzić zbyt wiele sprzecznych oczekiwań. Z jednej strony ma uczyć samodzielnego myślenia i wrażliwości na literaturę. Z drugiej strony podporządkowuje uczniów procedurom, punktacji i schematom odpowiedzi. – Egzamin maturalny demaskuje, że polska szkoła stoi w rozkroku: między tradycją a nowoczesnością, między humanistyką a technicyzacją, między deklarowaną podmiotowością ucznia a realnym podporządkowaniem go procedurom – tłumaczy Jarosław Wowak. I jednocześnie podkreśla, że matura z języka polskiego jest egzaminem ambitnym, ale niekonsekwentnym, bo ma sprawdzać dojrzałość, myślenie i umiejętność pracy z tekstem, ale w praktyce często premiuje schemat. – Matura 2026, w obecnej formie, jest więc nie tylko testem wiedzy, ale lustrem systemu, który wciąż nie potrafi zdecydować, czy chce wychowywać czytelników, czy producentów poprawnych tekstów – komentuje otwocki nauczyciel z „Nukleonika”.  

Jarosław Wowak został doceniony w Plebiscycie Edukacyjnym 2025, który organizowała Polska Press. W kategorii „Nauczyciel szkoły ponadpodstawowej” zajął pierwsze miejsce i zdobył 5539 głosów. 

Czytaj także: