Agnieszka Jaskulska
W środę, 11 listopada 1998 roku Polska obchodziła 80. rocznicę odzyskania niepodległości. W Warszawie przygotowywano uroczystości państwowe, których częścią miała być defilada powietrzna. Tego dnia z lotniska w Mińsku Mazowieckim wystartował wojskowy samolot TS-11 Iskra. Na jego pokładzie znajdowali się dwaj doświadczeni piloci, majorzy: Tomasz Pajórek i Mariusz Oliwa.
Ich zadaniem było sprawdzenie warunków pogodowych przed planowanym przelotem wojskowych samolotów nad stolicą. Pogoda była jednak wyjątkowo trudna. Nisko zawieszone chmury, gęsta mgła i oblodzenie stwarzały poważne zagrożenie. Kilka minut po starcie zaczęły się problemy z Iskrą. Około godz. 11.00 samolot rozbił się w lesie na terenie Soplicowa w Otwocku, nieopodal zabudowań. Obaj piloci zginęli na miejscu (mieli po 35 lat).
Dlaczego doszło do katastrofy?
Tragedię badała specjalna komisja powołana przez Ministerstwo Obrony Narodowej. Wśród przyczyn wskazano utratę orientacji przestrzennej przez załogę, do której mogły przyczynić się błędne wskazania przyrządów pokładowych w warunkach oblodzenia.
Sprawą zajmowała się również prokuratura wojskowa i sąd. Badano nie tylko okoliczności samego lotu, ale również decyzje dowódców, którzy dopuścili do jego wykonania mimo wyjątkowo trudnych warunków atmosferycznych. W 2004 roku Wojskowy Sąd Okręgowy uznał decyzję o wysłaniu Iskry na dodatkowe rozpoznanie pogody za błędną i niepotrzebną. W kolejnych latach sprawa była ponownie rozpatrywana przez sądy - część wyroków uchylono.
Tragedia była szczególnie bolesna dla rodzin pilotów. Po latach ich żony opowiadały o wydarzeniach z tamtego dnia w audycji Polskiego Radia. – Myślałam, że tych pokazów w ogóle nie będzie, bo była duża mgła. Naprawdę było mleko – wspominała Agnieszka Pajórek, żona Tomasza Pajórka, w rozmowie z Polskim Radiem w 2013 roku.
Pomnik ukryty w lesie
W miejscu tragedii, w lesie pomiędzy ul. Armii Krajowej, ul. Bukową i ul. Skrzyneckiego w Soplicowie, gdzie rozbiła się Iskra, znajduje się pomnik poświęcony pilotom. W pierwszą rocznicę katastrofy, w 1999 roku, z inicjatywy rodzin pilotów ustawiono tam krzyż. Zrobiono go z fragmentów drzewa, w które uderzył samolot. Środowisko lotnicze ufundowało również pamiątkowy głaz z tablicą.
W Święto Niepodległości przy pomniku odbywają się uroczystości rocznicowe i polowe msze święte. Uczestniczą w nich rodziny pilotów, żołnierze, przedstawiciele środowiska lotniczego i mieszkańcy Otwocka.
Iskra stanęła przy ratuszu
O dwóch pilotach, którzy zginęli w katastrofie lotniczej w Soplicowie, przypomina również charakterystyczny samolot ustawiony przy otwockim ratuszu. To prawdziwa wojskowa maszyna TS-11 Iskra, którą kilka lat temu umieszczono na wysokim postumencie przy ul. Armii Krajowej, w pobliżu Urzędu Miasta i linii kolejowej. Samolot ustawiono w taki sposób, że sprawia wrażenie, jakby wzbijał się w niebo.
Pomysłodawcą takiego upamiętnienia pilotów był Filip Idzikowski, mieszkaniec Józefowa i autor projektu „Niebo bez granic”. Jego inicjatywę wsparły wojsko i władze Otwocka. W 2021 roku miasto otrzymało samolot z zasobów wojskowych, a w listopadzie 2022 roku maszyna została ustawiona na postumencie. Uroczyste odsłonięcie pomnika „Biało-Czerwonej Iskry” odbyło się 15 sierpnia 2023 roku, podczas obchodów Święta Wojska Polskiego.
Dziś o katastrofie sprzed 28 lat przypominają dwa miejsca w Otwocku: pomnik w lesie w Soplicowie, gdzie zginęli piloci, oraz biało-czerwona Iskra przy ratuszu. Oba upamiętniają Tomasza Pajórka i Mariusza Oliwę, którzy 11 listopada 1998 roku stracili życie podczas wykonywania obowiązków służbowych.
Inne katastrofy wojskowych Iskier
Katastrofa w Soplicowie nie była jedyną tragedią z udziałem wojskowego samolotu TS-11 Iskra. W tamtych latach wydarzyło się kilka podobnych wypadków, w których zginęli piloci wojskowi.
W czerwcu 1997 roku maszyna tego samego typu rozbiła się w okolicach Brańska na Podlasiu – zginęli dwaj piloci: por. Jacek Pawlik i ppor. Paweł Harasim. W maju 1998 roku, kolejna Iskra rozbiła się podczas lotu szkoleniowego w okolicach Żelechowa – w katastrofie zginął kpt. Marek Tobolski. Do kolejnej tragedii doszło 2 marca 2001 roku w Bydgoszczy. Tym razem TS-11 Iskra rozbiła się podczas lotu kontrolnego, podczas którego sprawdzano stan techniczny samolotu po remoncie – zginęli dwaj doświadczeni piloci: płk Romuald Czopek i mjr Jacek Trzciński.
Napisz komentarz
Komentarze