Agnieszka Jaskulska
Nie żyje podporucznik Stanisław Niekłań, uczestnik Poznańskiego Czerwca 1956 roku, wieloletni prezes otwockiego koła kombatantów. Przez lata angażował się w życie miasta, uczestniczył w uroczystościach patriotycznych i spotykał się z młodzieżą. Niewielu mieszkańców znało jednak szczegóły jego niezwykłej historii. Gdy w czerwcu 1956 roku komunistyczne władze wysłały wojsko przeciwko protestującym robotnikom, młody podchorąży Niekłań był wśród żołnierzy, którzy przeszli na stronę demonstrantów.
Młody żołnierz w Poznaniu
Był 28 czerwca 1956 roku. W Poznaniu od rana trwał protest robotników, którzy domagali się lepszych warunków pracy i życia. Na ulice wyszły tysiące mieszkańców. Demonstracja szybko przerodziła się w bunt przeciwko komunistycznej władzy. Do stłumienia protestu skierowano wojsko i czołgi. Podczas starć padły strzały, byli zabici i ranni.
Stanisław Niekłań był wówczas podchorążym Oficerskiej Szkoły Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych w Poznaniu. O wydarzeniach z tamtego dnia wiadomo m.in. dzięki jego zeznaniom złożonym przed prokuratorem wojskowym. Przywołuje je historyk Edmund Makowski w książce „Poznański Czerwiec 1956 – pierwszy bunt społeczeństwa w PRL”.
Około godz. 11 podchorążowie otrzymali rozkaz założenia mundurów wyjściowych i pobrania broni. Każdy dostał po 30 sztuk amunicji. Następnie skierowano ich w okolice siedziby Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przy ul. Kochanowskiego, gdzie trwały starcia.
Mieszkańcy próbowali przekonać żołnierzy, żeby nie występowali przeciwko własnemu narodowi. Częstowali ich papierosami i jedzeniem, zapraszali do domów. Jak opisuje Makowski, wojskowi odmawiali przyjmowania tych gestów. Demonstranci apelowali także, by nie strzelali do swoich rodaków.
Na ulicach robiło się coraz bardziej niebezpiecznie. Protestujący próbowali rozbrajać żołnierzy i przejmować pojazdy wojskowe. Część oddziałów wycofywała się do koszar. Nie wszyscy jednak wrócili do jednostek.
Stanął po stronie demonstrantów
Wśród żołnierzy, którzy przyłączyli się do protestujących, znaleźli się Stanisław Niekłań i drugi podchorąży, Wacław Prokopczyk. – Podchorążowie Stanisław Niekłań i Wacław Prokopczyk dołączyli do demonstrantów i ze swej broni ostrzeliwali gmach Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego – opisywał Edmund Makowski w swojej książce.
Zachowanie Niekłania zainteresowało również wojskową bezpiekę. W czerwcu 2026 roku, w 70. rocznicę Poznańskiego Czerwca, dziennikarz Krzysztof Smura opisał dokumenty zachowane w Centralnym Archiwum Wojskowym w Rembertowie. Artykuł „Czerwiec 1956. Oni przeszli na stronę Poznaniaków” ukazał się na portalu „Życie Uniwersyteckie” Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. – Podchorąży Stanisław Niekłan ze Szkoły Oficerskiej w Poznaniu miał zdaniem wojskowych organów śledczych brać aktywny udział w ostrzeliwaniu gmachu UB – napisał Krzysztof Smura. Według opisanego przez niego raportu Niekłaniowi zarzucano także ostrzeliwanie jednego z czołgów oraz przekazanie pistoletu maszynowego protestującym. Były to jednak ustalenia ówczesnych wojskowych organów śledczych, dlatego nie wszystkie zarzuty można uznać za bezspornie potwierdzone.
Przesłuchiwany przez prokuraturę
Po stłumieniu protestów komunistyczne władze rozpoczęły poszukiwanie uczestników buntu. Zatrzymywano i przesłuchiwano zarówno cywilów, jak i żołnierzy podejrzewanych o pomoc demonstrantom. Stanisław Niekłań znalazł się wśród wojskowych, którzy byli objęci postępowaniem. Jego zeznania złożone przed prokuratorem wojskowym zostały później wykorzystane przez historyków badających Poznański Czerwiec. Relację podchorążego przywołuje Edmund Makowski, powołując się na książkę Edwarda Nalepy „Pacyfikacja zbuntowanego miasta”.
Poznański Czerwiec był pierwszym tak dużym wystąpieniem społecznym przeciwko komunistycznej władzy w powojennej Polsce. Zginęło kilkadziesiąt osób, setki zostały ranne. Wśród protestujących znaleźli się także pojedynczy żołnierze, którzy przeszli na stronę mieszkańców.
Przez lata był związany z Otwockiem
W późniejszych latach Stanisław Niekłań związał się z Otwockiem. Przez wiele lat pełnił funkcję prezesa miejscowego koła Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych. Uczestniczył w uroczystościach patriotycznych, rocznicach historycznych i spotkaniach z młodzieżą.
W listopadzie 2025 roku wraz z żoną Jadwigą Niekłań wziął udział w obchodach Dnia Podchorążego i ślubowaniu uczniów klasy wojskowej w Zespole Szkół Ekonomiczno-Gastronomicznych w Otwocku. Z kolei 12 czerwca br. Stanisław i Jadwiga Niekłaniowie odwiedzili Szkołę Podstawową nr 5 w Otwocku. Uczniowie spotkali się wówczas z przedstawicielami środowisk kombatanckich, wysłuchali wspomnień i rozmawiali o historii. Goście obejrzeli również szkolną salę historyczną, w której zgromadzono pamiątki związane z działalnością Armii Krajowej na terenie Otwocka.
Odznaczony za zasługi
Za swoją działalność Stanisław Niekłań został uhonorowany m.in. Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz odznaką Działacza Opozycji Antykomunistycznej. Podczas jednej z uroczystości patriotycznych przy pomniku Józefa Piłsudskiego w Otwocku ogłoszono również decyzję o mianowaniu go na stopień oficerski. Informację tę opublikował Związek Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych.
O śmierci Stanisława Niekłania poinformowały władze Otwocka. Prezydent Jarosław Margielski oraz przewodnicząca Rady Miasta Monika Kwiek przekazali kondolencje jego rodzinie i bliskim, przypominając o jego udziale w Poznańskim Czerwcu 1956 roku oraz wieloletniej działalności na rzecz środowiska kombatanckiego.
Napisz komentarz
Komentarze